در ایام همه گیری ویروس کرونا، افزایش پذیرش و تزریق واکسن کووید-۱۹ توسط عموم افراد جامعه، به ویژه در دوزهای تقویتی، یکی از چالش های روز دولت ها در جهان به حساب میآمد. برای تحقق این هدف، میتوان با طراحی و اجرای یکی از مداخلات رفتاری، به عنوان ابزارهای جدید سیاستگذاری در جهان و از طریق ارسال تلنگرهای متن پایه طراحی شده توسط اصول علوم رفتاری و روانشناختی در قالب پیامک، افزایش میزان واکسیناسیون کووید-۱۹ در دوزهای دوم و سوم را تقویت کرد. نتایج این مطالعه که با استفاده از روش آزمایش کنترلشده تصادفی و با همکاری وزارت بهداشت در پاییز ۱۴۰۰ بر روی نمونۀ معرّفِ 96 هزار نفره از مجموع شش استان کشور انجام گرفت، حاکی از آن است استفاده از مداخلات رفتاری میتوانند باعث تزریق ۳۰-۳۷ درصد واکسن بیشتر توسط جامعه شده و از این حیث موفقیت بالایی بدست آورد.
امروزه و با گذشت دو سال از شیوع جهانی ویروس کرونا، واکسیناسیون از سمت جوامع علمی به عنوان موثرترین راه برای مقابله با انتشار این ویروس شناخته میشود و دولتهای مختلف درصدد این هستند تا با بکارگیری موثرترین راهکارها و سیاستها، به افزایش پذیرش و تزریق واکسن در میان جامعۀ خود بپردازند. در کشور ما نیز این موضوع بویژه برای تزریق دوز تقویتی توسط عموم جامعه تبدیل به یکی از چالشهای سیاستگذاری شده است.
لازمۀ بکارگیری این سیاستها، شناختی عمیق و مبتنی بر شواهد علمی از چگونگی تصمیم گیری و رفتار تزریق واکسن انسان میباشد. تیمهای بینشهای رفتاری در جهان براساس تجربۀ کرونا و تجربه بیماریهای مشابه گذشته، توانستهاند سیاستهای آگاه از علوم رفتاری متعددی را در سطوح مختلف برای مقابلۀ کارآمدتر،کمهزینهتر و مبتنی بر شواهد علمی ارائه دهند که امروزه مورد استفادۀ دولتهای بسیاری در جهان قرار گرفته است و تعدادی از این دولتها، تیمهای تخصصی بینشهای رفتاری مخصوص دوران همهگیری کووید- 19 را تاسیس کردهاند. در همین راستا یکی از مداخالت نسبتا پرطرفدار بین دولتها، استفاده از مداخلات رفتاری ارزان قیمت مانند تلنگر میباشد.
ارسال یادآور ها و متون طراحیشده بر اساس اصول علوم رفتاری به منظور افزایش تمایل افراد برای رزرو نوبت واکسیناسیون و به دنبال آن افزایش واقعی میزان واکسیناسیون (در قالب های مختلفی مثل ایمیل و پیامک) نمونههای عینی از این تلنگرهای رفتاری ساده و کم هزینه هستند که در طول دو سال اخیر توسط دستگاههای بهداشتی دولتها و تیمهای مختلف بینش های رفتاری در سراسر جهان به کار گرفته شدهاند.
طرح پژوهشی حاضر توسط مرکز بینشهای رفتاری ایران، با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، و با حمایت کمیتۀ اطلاعرسانی ستاد ملی مقابله با کرونا و دبیرخانۀ شورای فرهنگ عمومی کشور انجام شد. هدف از این طرح این بود تا برای اولین بار در کشور، با طراحی و اجراییسازی یکی از مداخلات رفتاری به عنوان ابزارهای نوین سیاستگذاری در جهان، به افزایش تزریق دوزهای دوم و سوم واکسن در کشور کمک شود. مطالعۀ حاضر در صدد بود تا با طراحی چند نوع پبامک براساس اصول علوم رفتاری و ارسال آن به نمونههایی از جمعیت هدف، اثر این مداخله را بر روی رفتار واقعی واکسنزدن بسنجد تا در پایان آن، کارآمدترین نوع پیام، در صورت تمایل وزارت بهداشت در مقیاسهای بزرگتر و بصورت عمومی مورد استفاده قرار بگیرد.