رویکرد بینش‌های رفتاری، به دنبال شناخت عوامل و موانع موثر بر فرایندهایی چون تصمیم‌گیری و رفتار انسان است و با این شناخت عمیق از انسان و ارائه‌ی ابزارها و راهکارهایی برای تغییر رفتار، به سیاست‌مداران کمک می‌کند تا سیاست‌های موثرتری وضع کنند. در واقع این رویکرد به‌عنوان مکمل رویکردهای سنتی سیاستگذاری قرار می‌گیرد و امروزه در تمام مراحل چرخه‌ی سیاستی در حال ایفای نقش است.

رویکرد بینش‌های رفتاری از سال 2010 به شکل رسمی برای پاسخ به این نیاز در جهان به‌وجود آمده‌است؛ به نحوی که اولین تیم بینش‌های رفتاری بنابر درخواست نخست‌وزیر وقت دولت انگلستان (دیوید کامرون) در دفتر نخست‌وزیری و با نام «تیم بینش‌های رفتاری» تاسیس شد و سپس تیمی مشابه به سفارش باراک اوباما رئیس جمهور وقت آمریکا باعنوان تیم علوم اجتماعی و رفتاری در کاخ سفید آغاز به‌کار کرد. پس از آن بود که تعداد زیادی از کشورها و موسسات جهانی با علم به ضرورت و نیاز به این رویکرد، به ایجاد تیم‌های مشابه اقدام کردند تا بتوانند از یافته‌های علوم رفتاری در امر سیاستگذاری و حل چالش‌های جامعه بهره بجویند. این تیم‌ها جزو جدیدترین نسل مراکز حل مسئله در جهان هستند و امروزه رویکرد اتخاذشده‌ی آن‌ها، به‌طور گسترده توسط دولت‌ها، موسسات و شرکت‌های تجاری در سراسر جهان، مورد استقبال قرار گرفته به نحوی که طبق گزارش به‌روز سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی تاکنون، بیش از 630 تیم بینش‌های رفتاری متعلق به بیش از 64 کشور جهان در حوزه‌های سیاستی مختلف چون سلامت عمومی، اقتصاد و تامین مالی، محیط زیست، خدمات دولتی، مدیریت شهری، نظامات اداری، امور فرهنگی و اجتماعی، رسانه و ارتباطات، مشارکت اجتماعی و سیاسی، اعتماد سیاسی و سایر حوزه‌ها فعالیت کرده‌اند (1). لازم به‌ذکر است با احتساب کشورهایی که در آن‌ها ‌‌از سوی تیم‌های بینش‌های رفتاری سایر کشورها فعالیت بینش‌های رفتاری صورت گرفته و هچنین تیم‌های دانشگاهی و تجاری، این عدد بسیار بیشتر آن است که گفته شد.

امروزه از این رویکرد در هر دو نوع کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه به گستردگی استفاده می‌شود. در میان دولت‌ها، به‌عنوان مثال می‌توان به دولت‌های آمریکا، انگلیس، فرانسه، کانادا، استرالیا، ترکیه، لبنان، کویت و کنیا اشاره کرد و علاوه بر دولت‌ها، نهادهای جهانی نیز مانند سازمان بهداشت جهانی ، سازمان ملل متحد ، اتحادیه‌ی کمیسیون اروپا ، بانک جهانی ، سازمان توسعه وهمکاری‌های اقتصادی و همچنین دانشگاه‌هایی چون کمبریج ، مدرسه حکمرانی هاروارد ، کالج دانشگاهی لندن ، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، و نیز شرکت‌های تجاری مانند گوگل، مایکروسافت، اَپِل و اوبر به طور رسمی دارای نهادها و فعالیت‌هایی با رویکرد بینش‌های رفتاری هستند.

این رویکرد در ایران هنوز نوپاست و تنها در سال‌های اخیر است که برخی افراد و تیم‌های دغدغه‌مند در حوزه‌ی سیاستگذاری تعدادی پروژه‌ و فعالیت با رویکرد بینش‌های رفتاری در موضوعات مختلف به انجام رسانده‌اند. این در حالی است که پیشرفت و توسعه‌ی این علوم در ایران می‌تواند مانند آنچه امروزه در کشورهای مختلف محقق شده، افق روشنی برای حل بسیاری از مسائل و چالش‌های کشور ارائه دهد و توان دستگاه‌های سیاستگذاری را برای تحقق اهداف سیاستی بالا ببرد.

گزارش حاضر که به سفارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی انجام شد در پی آن بود که برای اولین‌بار با یک بررسی جامع، ضمن گردآوری و مرور پروژه‌ها، گزارش‌ها، کتاب‌ها و تالیفات انجام‌شده در این حوزه و ثبت تجربه‌های عملیِ کاربردی‌سازی این رویکرد در حل مسائل کشور توسط فعالان رویکرد بینش‌های رفتاری در ایران، درکی واقع‌بینانه و همه‌جانبه از ظرفیت‌های گسترده‌ی این رویکرد برای استفاده در چرخه‌ی سیاستگذاری و حل مسائل جامعه به‌دست داده و کشور و مراکز حاکمیتی را با این رویکرد نوین و تغییر گفتمان ایجادشده در حوزه‌ی سیاستگذاری آشنا نماید.

برای مشاهده‌ی گزارش در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، اینجا کلیک کنید.

(1) Observatory of Public Sector Innovation (2024). Behavioural Insights Units. Retrieved from https://oecd-opsi.org/bi-units/