شورش‌ها و ناآرامی‌های خیابانی تبدیل به پدیده‌ای مرسوم در جهان شده‌اند و توده‌هایی از مردم در کشورهای مختلف برای دفاع از ارزش‌ها، مطالبه خواسته‌ها و اهدافشان و یا ایجاد اختلال‌های اجتماعی دست به اعتراض یا شورش می‌زنند. اگر چه این اعتراضات در موضوع متفاوت هستند و انواع مختلفی (از قبیل اعتراض به نتایج انتخابات، تقاضاهای صنفی، اعتراضات ورزشی، تجمعات نژادی، براندازی اجتماعی و غیره) را در بر می‌گیرند، با این حال از گذشته تا به امروز پژوهشگران حیطه‌های مختلف تلاش کرده‌اند تا تبیین‌هایی برای این پدیده ارائه دهند.

با وجود اینکه این اعتراضات در کشورهای مختلف رخ می‌دهند و بازنمایی آنها به‌صورت روزانه در رسانه‌ها اتفاق می‌افتد، امّا اعتراض پدیده‌ای معمول نیست و شرکت‌کنندگان آنها در اکثر مواقع، اقلیت را تشکیل می‌دهند. حتی در اعتراضات بسیار بزرگ نیز، تنها درصد بسیار کوچکی از کل جمعیت و حتی افراد ناراضی شرکت می‌کنند. اساسا موضوع مهمتر این است که لازمۀ هرگونه پیشگیری، مدیریت و مقابله با شورش، شناخت عمیق‌تر و مبتنی بر شواهد علمی از این پدیده می‌باشد. اینکه فراتر از اوباش‌انگاری، مجرم‌انگاری و یکسان دانستن این ویژگی‌ها برای تمام توده معترض، به سمت شناخت لایه‌های عمیق‌تر روان‌شناختی رفته و درکی واقعی‌تر از اعتراضات خیابانی داشته باشیم؛ اینکه چرا گروه‌هایی از مردم دست به اعتراض یا شورش می‌زنند؟ چگونه بعد از ناآرامی اولیه، این ناآرامی به شهرها و سایر نواحی انتشار پیدا می‌کند؟ نقش مداخلات و راهبردهای نیروی انتظامی در کاهش یا تشدید ناآرامی‌ها چه می‌باشد؟

در طول دهه‌های گذشته پژوهشگران و اندیشمندان علوم سیاسی و علوم اجتماعی تلاش کردند تا به این پرسش‌ها پاسخ دهند. نظریات کلاسیک برای تبیین این پدیده، بیشتر از اوباش دیوانه[1]، سرایت[2]، فردیت‌زدایی[3] از افراد معترض و حاکمیت یک آشوبگر[4] سخن گفته‌اند. با این حال با پیشرفت حیطه روان‌شناسی توده‌ها و از دل به چالش کشیده شدن تمام نظریات کلاسیک، مدلی جدید بر پایه نظریه هویت اجتماعی ارائه شد.

گزارش حاضر در تلاش است تا بر اساس جدیدترین یافته‌های این حیطه، اولا درکی بروزتر، عمیق‌تر و مبتنی بر یافته‌های روان‌شناختی و علوم رفتاری از اعتراضات و ناآرامی‌های شهری ارائه دهد و سپس با در اختیار گذاشتن راهبردها و توصیه‌هایی به سیاست‌گذاران و دستگاه‌های مربوطه کمک کند تا ضمن جلوگیری از وقوع ناآرامی و اختلال‌های اجتماعی و جداسازی اعتراضات مشروع از شورش‌های خیابانی،با حفظ نظم عمومی جامعه، به تحقق خواسته‌های گروه معترض کمک کند. تمام این گزارش بر پایه مدل هویت اجتماعی[1] شورش و مطالعات تیمی از پژوهشگران این مدل انجام شده است که برگرفته از 40 سال تحقیق در روان‌شناسی توده و 25 سال پژوهش و همکاری با نهادهای حاکمیتی، بین‌المللی و انتظامی در موضوع مداخله انتظامی شورش‌ها و اعتراضات است.

برای دریافت فایل خلاصۀ پروژه، از بخش ارتباط با ما اقدام کنید..

[1] Mad Mobs

[2] Contagion

[3] De-individuation

[4] Agitator

[5] Social Identity Model (SIM)