16 بهمن 1404
عملیات تاثیر: رکن محوری دکترین‌های امنیتی جهان

چکیده

امروزه میدان نبرد تنها به عرصه رویارویی نظامی محدود نیست، بلکه به کارزاری گسترده و تمام‌عیار از تقابل روایت‌ها و تلاش هدفمند برای تسلط بر ادراکات، شکل‌دهی به هیجانات و مهندسی رفتارها تبدیل شده است.

در این چهارچوب، تمرکز منازعات هم‌راستا با عرصه فیزیکی، به حوزه اثرگذاری بر ذهن انسان‌ها نیز گسترش یافته و مفهوم «عملیات تاثیر» شکل گرفته است؛ نبردی که به‌جای زور و اجبار، با بهره‌گیری از اصول روان‌شناختی و رفتاری، بر نفوذ بر افکار، احساسات و فرآیندهای تصمیم‌گیری تمرکز دارد. در چنین شرایطی، پیروزی در منازعات آینده بیش از تصرف سرزمین، به توانایی کنترل ذهن و اراده افراد وابسته خواهد بود.

تحولات جهانی نشان می‌دهد که امروزه عملیات تاثیر به‌عنوان حوزه‌ای راهبردی و مستقل ذیل مفهوم امنیت ملی تعریف می‌شود. از آنجا که عملیات تاثیر مرز میان جنگ و صلح را مخدوش کرده و ناکارآمدی دکترین‌های سنتی امنیتی در مقابله با این تهدید را آشکار ساخته است، کشورهای مختلف به بازنگری در راهبردهای خود و تلفیق تخصص‌های روان‌شناسی، فناوری، امنیت و ارتباطات روی آورده‌اند.

در این چهارچوب، بازیگرانی چون ناتو، ارتش فرانسه، ارتش هلند، وزارت دفاع ایالات متحده، آژانس دفاع ملی سوئد و سازمان اطلاعات آمریکا، واحدهای تخصصی در حوزه عملیات تاثیر ایجاد کرده‌اند.

افزون بر این، اندیشکده‌ها و مراکز پژوهشی متعددی، از جمله مرکز مطالعات استراتژیک هاگ، مرکز تعالی اروپایی مقابله با تهدیدات هیبریدی، مؤسسه تحقیقاتی دفاع روان‌شناختی دانشگاه لاند، مرکز تعالی ارتباطات راهبردی ناتو، مرکز آداک و سازمان علوم و فناوری ناتو، به‌طور تخصصی در این زمینه فعالیت می‌کنند. این روند بیانگر تثبیت جایگاه عملیات تاثیر در معادلات امنیتی و سیاسی جهان معاصر است.

بر اساس شواهد موجود، حدود ۵۰ مجموعه در کشور در عرصه جنگ شناختی فعالیت می‌کنند؛ با این حال، این ظرفیت عددی تاکنون به تولید دانش بومی قابل ملاحظه‌ و طراحی الگوهای مقابله‌ای کارآمد منجر نشده است. به بیان دیگر، میان تعداد بازیگران و سطح اثربخشی واقعی آنان فاصله قابل توجهی وجود دارد؛ فاصله‌ای که ضرورت بازنگری در شیوه‌ سازماندهی و هدایت این حوزه را برجسته می‌سازد.

از این رو، بهره‌گیری از تجارب جهانی، ایجاد ساختاری هماهنگ و هم‌افزا با تقسیم کار مشخص میان نهادهای مسئول و نیز تقویت دانش و زیرساخت‌های تخصصی، اقدامی ضروری در جهت مقابله اثربخش با عملیات‌های تاثیر گسترده و مستمر علیه کشور است.

درباره این فعالیت
حوزه موضوعی
دولت و حکمرانی
حوزه خدمات
پیشنهاد راهبرد و سیاست
لینک کوتاه
نویسندگان این محتوا
زینب سادات حسینی
پژوهشگر مرکز بینش‌های رفتاری ایران کارشناسی ارشد حکمرانی دانشگاه تهران