با گسترش جمعیت شهری و تغییر الگوی مصرف در دهه‌های اخیر، نیاز به مدیریت پسماند اهمیتی دوچندان یافته است. در این میان با افزایش روزافزون حجم پسماندها و چالش‌های مرتبط با جمع‌آوری، پردازش و دفع آن‌ها، به‌کارگیری شیوه‌هایی نوین در مدیریت پسماند، نقشی برجسته می‌یابد. در کلان‌شهر تهران با بیش از 9 میلیون جمعیت، روزانه میلیون‌ها پسماند تولید می‌شود که سهم عمده‌ای از آن‌ به پسماندهای خانگی و سازمانی اختصاص دارد. مدیریت بهینۀ پسماند نه‌تنها مانع از رویارویی کشور با آسیب‌های گسترده و درازمدتی چون افزایش آلودگی هوا، تخریب محیط‌زیست، اختلال در سلامت عمومی و در نهایت، خسارت‌های اقتصادی کلان خواهد شد، بلکه بازیابی موثر منابع، تحقق منافع ‌زیست‌محیطی و اقتصادی و دستیابی به آینده‌ای پایدار را به دنبال خواهد داشت.

با وجود قانون‌گذاری و سرمایه‌گذاری‌های گسترده در زمینۀ مدیریت پسماند، همچنان میزان تفکیک از مبدا، بازیافت و سایر اضلاع مسئلۀ پسماندها اندک است. از این رو، تلاش در جهت بهینه‌سازی مدیریت پسماند، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در جهت بهبود کیفیت زندگی شهروندان، سلامت عمومی و بهره‌وری اقتصادی به شمار می‌آید.

با این حال، سیاست‌گذاری‌های موجود در حوزۀ مدیریت پسماند، اغلب بر ارتقای زیرساخت‌ها و بهبود موارد فنی متمرکز هستند و کمتر به نحوۀ تصمیم‌گیری، انگیزه‌ها و موانع رفتاری شهروندان توجه می‌کنند. در حالی که مطالعات اخیر در حوزۀ علوم رفتاری نشان می‌دهد که بسیاری از رفتارهای افراد تحت تاثیر عوامل روان‌شناختی پیچیده‌ای قرار دارد که از دیدگاه سیاست‌گذاری سنتی، غالبا مغفول واقع می‌شود و همین امر موجب ناکارآمدی سیاست‌های مربوطه در زمینۀ مدیریت پسماند خواهد شد.

با ظهور رویکرد بینش‌های رفتاری و کاربست آن در عرصۀ سیاست‌گذاری، امروزه نهادهای بین‌المللی و دولت‌های بسیاری از این رویکرد در سیاست‌گذاری عمومی و به‌ویژه، مدیریت پسماند استفاده می‌کنند و به دستاوردهای قابل توجهی نیز دست یافته‌اند. رویکرد بینش های رفتاری، دستیابی به شناختی عمیق‌تر، واقعی‌تر و مبتنی بر شواهد علمی از تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهای انسان را امکان‌پذیر می‌سازد و بینش‌های حاصل از این رویکرد، می‌توانند مبنا و چارچوب طراحی و پیاده‌سازی توصیه‌های سیاستی و مداخلات موثر در موضوعات مختلف نظیر مدیریت پسماند قرار گیرند.  این رویکرد علاوه بر کارآمدسازی ابزارهای سنتی سیاست‌گذاری، ابزارهایی رفتاری و نوین نظیر تلنگرها، استفاده از مشوق‌های غیرمادی، عادت‌سازی و غیره را در اختیار سیاست‌گذاران قرار می‌دهد تا از طریق تغییر رفتار به اهداف سیاستی خود دست یابند.

تاکنون بسیاری از کشورهای جهان نظیر آمریکا، انگلیس، کره جنوبی، آلمان، هند، رومانی و ژاپن از رویکرد بینش‌های رفتاری در سیاست‌گذاری مدیریت پسماند بهره‌ برده‌اند. برای مثال، کره جنوبی با کاربست اصول رفتاری در نظام مدیریت پسماند خود، به نرخ بازیافت 86 درصد دست یافته است. افزون بر این نهادهای بین‌المللی متعددی همچون بانک جهانی، سازمان همکاری و توسعۀ اقتصادی و برنامۀ محیط‌زیست سازمان ملل متحد نیز این رویکرد را در تدوین سیاست‌های حوزۀ پسماند به کار بسته‌اند. بکارگیری رویکرد بینش‌های رفتاری، چشم‌اندازی جدید و نوآورانه‌ برای نگریستن به مسائل موجود پیش روی سیاست‌گذاران می‌گشاید و مداخلات رفتاری نوینی را برای حل این مسائل پیشنهاد می‌دهد.

بر این اساس، مطالعۀ حاضر که در پاییز 1404 به سفارش معاونت امور نخبگان دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی شهرداری تهران انجام شده، در تلاش است با نگاه به یافته‌های روز دنیا در حوزۀ مدیریت پسماند مبتنی بر شواهد علوم رفتاری، و گردآوری تجارب موفق جهانی از کاربردی‌سازی این یافته‌ها در زمینۀ مدیریت پسماند، در گام نخست بینشی نو و روان‌شناختی از این موضوع به نمایش بگذارد، و در گام بعد مداخلات و توصیه‌های سیاستی شواهدمحور و مبتنی بر علوم رفتاری را به‌منظور افزایش بهینه‌سازی مدیریت پسماند ارائه نماید.