امروزه مهمترین مصداق مشارکت شهروندان در حکمرانی، حضور در انتخابات است و از این طریق افراد میتوانند سهم بهسزایی در اداره کشور خود داشته باشند. با این حال، از گذشته و در کشورهای مختلف، همواره اندیشمندان رشتههای مختلف بهدنبال فهم عوامل اثرگذار بر این موضوع بودهاند. با توسعۀ علوم رفتاری در دو دهۀ اخیر بینشهای جدیدی نسبت به عوامل موثر بر رفتار انتخاباتی جوامع بهدست آمد. پروژه حاضر با هدف سنجش عوامل روانشناختی و رفتاری اثرگذار بر مشارکت مردم در انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 1402 صورت گرفت. برای این هدف پیمایشی شامل 18 عامل روانشناختی موثر بر رفتار مشارکت در انتخابات (شامل مواردی چون هنجارهای جامعه، کارآمدی سیاسی، دماسنج عاطفی، احساس وظیفه و …) بر روی نمونۀ 1100 نفره و معرف جامعۀ ایران طراحی و اجرا شد.
مشارکت سیاسی شهروندان همواره برای نظامهای مختلف حکمرانی مهم بوده است. اهمیت این امر در نظامهای مردمسالار دوچندان است؛ چرا که مشروعیت سیاسی این نظامها در گرو مشارکت سیاسی شهروندان است. البته مشارکت سیاسی عنوان عامی است که مصادیق آن میتواند در جوامع مختلف متفاوت باشد اما در مجموع، مشارکت سیاسی نشانهای از اعتماد متقابل نظام سیاسی و شهروندان به یکدیگر، مشروعیت نظام سیاسی و پویایی سیاسی و اجتماعی است و عامل انسجام و وحدت نیروهای درون یک کشور به حساب میآید. رقابـت سياسي نهادمند که در نتیجه مشارکت سیاسی بوجود میآید، تعارض و منازعه را به وفاق، مدارا و تحمل تبدیل میکند و از این رو، نقشی تعیینکننده در کیفیت و دوام نظامهای سیاسی دارد.
در دهههای گذشته، نظریات مختلفی در تبیین مشارکت سیاسی ارائه شده است که هر کدام تلاش کردهاند تا عوامل و محرکهای مؤثر بر این نوع مشارکت را شناسایی کنند. با توسعۀ علوم رفتاری در دو دهۀ اخیر، پژوهشگران تلاش کردند تا درکی عمیق، واقعبینانه و مبتنی بر شواهد علمی از عوامل موثر بر تصمیم و رفتار مشارکت سیاسی ارائه دهند تا فراتر از صرفِ سنجشِ میزان و نوع مشارکت، به دلایل افراد و گروههای مختلف برای شرکت کردن یا نکردن پی ببرند.
یکی از مهمترین مصادیق مشارکت سیاسی، شرکت در انتخابات است. باتوجه به انتخابات دوازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی و لزوم مشارکت حداکثری مردم در انتخابات، مرکز بینشهای رفتاری ایران، با همکاری مرکز افکارسنجی ملت، پروژه سنجش عوامل اثرگذار بر مشارکت مردم در انتخابات را در دستورکار خود قرار داد. برای حصول به پرسشنامه نهایی ابتدا ادبیات نظری موضوع در سطح داخلی و بینالمللی بررسی شد. پس از استخراج عوامل موثر و اعتباریابی، پرسشنامه نهایی شد و پیمایش در زمستان 1402 اجرا شد. در این پیمایش برای اولینبار عوامل روانشناختی و رفتاری اثرگذار بر رفتار مشارکت جامعه ایران مورد سنجش قرار گرفت (باتوجه به محدودیتهای نهاد کارفرما، امکان انتشار جزییات یافتهها وجود ندارد).