امروزه مسئلۀ ناترازی انرژی و ضرورت حرکت به سمت الگوهای پایدار مصرف، یکی از چالش‌های اصلی سیاست‌گذاری عمومی در سطح ملی و بین‌المللی است. شواهد علمی و تجربه‌های بین‌المللی نشان داده‌اند ابزارهای سنتی مانند قیمت‌گذاری، مقررات و توسعه زیرساخت‌ها به‌تنهایی برای اصلاح الگوهای مصرف کافی نیستند. از این رو در سالیان اخیر، رویکرد بینش‌های رفتاری به‌عنوان مکمل سیاست‌های سنتی مورد توجه قرار گرفته است.
در این مطالعه، 17 عامل روان‌شناختی مؤثر بر رفتار مصرف انرژی شناسایی و همراه با شواهد و نمونه‌های جهانی کارآمدی، توصیه‌هایی برای به‌کارگیری آن‌ها ارائه شده است. در پایان نیز هشت ایدۀ عملیاتی برای پیاده‌سازی یافته‌ها در کشور با نگاه به امکاتات و اقتضائات موجود پیشنهاد شده است.
امروزه مصرف انرژی و ضرورت حرکت به سمت الگوهای پایدار مصرف، یکی از چالش‌های اصلی سیاست‌گذاری عمومی در سطح ملی و بین‌المللی است. افزایش ناترازی انرژی در کشور، فشار بر منابع طبیعی و پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از مصرف ناپایدار و بی‌رویه، اهمیت مداخله‌های مؤثر را دوچندان کرده است. شواهد نشان می‌دهد که مصرف انرژی صرفاً یک مسئله فنی یا فناورانه نیست، بلکه به‌طور مستقیم با رفتار انسان، تصمیم‌گیری‌های روزمره و زمینه‌های روان‌شناختی-اجتماعی مرتبط است. با این حال، تغییر رفتار انسان از طریق سیاست‌گذاری، چالش‌برانگیز و پیچیده است. برخلاف فرضیات نظریه‌های اقتصادی کلاسیک که انسان را موجودی کاملاً عقلانی می‌پندارند، تصمیم‌های واقعی افراد تحت تأثیر محدودیت‌های شناختی، هیجانات و مجموعه‌ای از عوامل اجتماعی قرار دارند.این عوامل باعث می‌شوند افراد به وضعیت موجود پایبند بمانند، منافع کوتاه‌مدت را بر پیامدهای بلندمدت ترجیح دهند و در پذیرش فناوری‌های کارآمد تعلل کنند.
از این رو در سالیان اخیر، رویکرد بینش‌های رفتاری به‌عنوان مکمل سیاست‌های سنتی مورد توجه قرار گرفته است و کشورهای مختلف چون آمریکا، انگلستان، آلمان، ژاپن و اندونزی و همچنین سازمان‌های بین‌المللی چون بانک جهانی و سازمان ملل به کاربردی‌سازی این رویکرد در حل مشکلات مصرف انرژی اقدام کرده‌اند. برخلاف مدل سنتی انسان اقتصادی که افراد را کاملاً منطقی و تنها در پی منافع شخصی می‌داند، علوم رفتاری نشان می‌دهد تصمیم‌گیری واقعی تحت تأثیر طیف گسترده‌ای از عوامل درونی و بیرونی قرار دارد.
این رویکرد با اتکا بر شواهد علمی موجود دربارۀ عوامل روان‌شناختی موثر بر تصمیمات و رفتارهای افراد، امکان فهم دقیق‌تر آن‌ها و افزایش اثربخشی سیاست‌های انرژی را فراهم می‌کند؛ به‌عنوان مثال بینش‌های رفتاری توضیح می‌دهد که چرا مصرف‌کنندگان ممکن است اثرات زیست‌محیطی یک وسیله را نادیده بگیرند، به عادات نادرست پایبند بمانند یا از سرمایه‌گذاری در تجهیزات کم‌مصرف به دلیل هزینۀ اولیه بالا خودداری کنند. شناخت این عوامل، زمینه طراحی سیاست‌ها و مداخلات دقیق‌تر و اثربخش‌تر را فراهم می‌کند.
این مطالعه در تابستان و پاییز ۱۴۰۴ انجام شده و ضمن مرور جدیدترین تجربیات جهانی و شواهد علمی، به ارائۀ بینشی جدید و روان‌شناختی از تصمیمات و رفتارهای مرتبط با رفتار مصرف انرژی می‌پردازد و نهایتاً ایده‌ها و راهکارهایی عملیاتی با هدف پیاده‌سازی این رویکرد برای کاهش مصرف انرژی در کشور پیشنهاد می‌دهد.
