پیمایش حاضر در اوایل تیرماه 1402 بر روی عابرینِ خانم معابر عمومی شهر تهران انجام شد تا ابعاد روانشناختی رفتار حجاب و کشف حجاب از جمله هنجارها، نگرشها، قصد رفتاری، کنترل ادراکشده، هویت اجتماعی، هیجانات، انتظارات و پیامدهای ادراکشده مورد واکاوی قرار گرفته و به شناخت دقیقتر و عمیقتر پدیده کشف حجاب در میان این افراد کمک نماید. همچنین در این مطالعه که اولین پیمایش روانشناختی کشور در موضوع حجاب بهحساب میآید، مدلی برای پیشبینی رفتار کشف حجاب بانوان و فهم مهمترین عوامل روانشناختی تاثیرگذار بر کشف حجاب، بر اساس مدلهای درخت تصمیم و رگرسیون ارائه شدهاست.
یکی از مسائل فرهنگی اجتماعی که جامعه ایران طی سالهای اخیر با آن مواجه شده، رفتارها و تغییرات مربوط به حجاب است. طبق اصل سرایت رفتاری، این رفتارها مسری هستند و میتوانند تدریجاً فراگیرتر شوند. این مسئله بهویژه طبق مفهوم نقطه عطف اهمیت مضاعف میابد. به این معنی که گسترش رفتار کشف حجاب و هر رفتاری که در جامعه رو به رشد است ولی هنوز فراگیر نشده، در ابتدا به آرامی رخ میدهد اما زمانی که فراوانی انجام آن در جامعه به نقطه عطف برسد، با سرعت زیادی فراگیرتر خواهد شد.
از آنجایی که این رفتارها قابلمشاهده و اجتماعی هستند، اتخاذ سیاستهایی براساس شناخت غیردقیق و ناکافی، میتواند امکان نیل به اهداف را متاثر سازد. لازمهی اتحاذ سیاستها در این موضوع، توجه به جزییات روانشناختی و رفتاری است؛ بنابرابن طراحی و اجرای اقدامات در صورتی میتوانند نقشی تأثیرگذار داشته باشند که بر اساس شناختی عمیق و به دور از شهود شخصی از این پدیده شکل گرفته باشند و انواع عوامل موثر بر رفتار شناسایی شوند. همچنین اقدامات بدون شناخت ممکن است اثر معکوس در پی داشته باشند.
هدف از این پیمایش، کسب فهم عمیق و روانشناختی از عوامل تأثیرگذار بر پوشش انتخابی بانوان در مکانهای عمومی بود تا ابعاد روانشناختی رفتار حجاب و کشف حجاب بانوان از جمله هنجارها، نگرشها، قصد رفتاری، کنترل ادراکشده، هویت اجتماعی، هیجانات، انتظارات و پیامدهای ادراکشده در این زمینه مورد سنجش قرار گیرند.
با توجه به این که پیمایش حاضر مبتنی بر نظریات مطرح روانشناختی و با اتخاذ رویکرد بینشهای رفتاری طراحی شده، دربردارنده اهداف کاملاً کاربردی بوده و نتایج آن میتواند تسهیلکننده تصمیمگیریهای سیاستی و جهتدهنده به راهبردها، برنامهها و اقدامات سیاستگذاران و کنشگران این حوزه باشد.
پروژۀ حاضر، به عنوان اولین پیمایش روانشناختی حجاب، با همکاری دبیرخانۀ شورای فرهنگ عمومی کشور، مرکز رصد فرهنگی کشور و دفتر طرحهای ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تیرماه 1402 اجرا شد. (باتوجه به محدودیتهای نهاد کارفرما، امکان انتشار جزییات یافتهها وجود ندارد.)