در طول سالیان گذشته، افراد و نهادهای مختلفی دغدغۀ مقابله با اخبار و شایعات را داشتهاند و از این حیث دست به اقداماتی زدهاند. با این حال، این تلاشها به علت تکیهنداشتن بر یافتههای علوم رفتاری، نه تنها در اکثر موارد، کارآمدی لازم را ندارند بلکه بر اساس مطالعات موجود، بسیار خطرناک بوده و در بسیاری از موارد میتوانند اثر عکس بگذارند و جزو عوامل تشدیدکننده وضعیت کشور بهحساب آیند. پروژۀ حاضر تلاش کرد از طریق برچسبزنی 1000 توئیت و تحلیل رفتاری و بهینهسازی 40 توئیت دیبانک (مقابله و پاسخ به خبرهای جعلی) منتشرشده توسط کنشگران در توئیتر، ضمن آسیبشناسی فعالیتهای فعلی، نمونههایی درست از برخورد علمی و کارآمد با این دست از اخبار در شبکههای اجتماعی را نشان دهد و در نگاهی بین رشته ای در ترکیب با هوش مصنوعی، مبنای تولید خودکار این گونه توئیتها قرار بگیرد.
مطالعات نشان دادهاند در 3 ماه منتهی به انتخابات 2016 آمریکا، اخبار غلط بیش از 38 میلیون بار در فیسبوک انتشار پیدا کردهاند. این دست اطلاعات، عمیقتر، سریعتر و گستردهتر در بین کاربران منتشر میشوند به نحوی که یک مطالعه، 6 برابر سرعت بیشتر در انتشار و 70% احتمال بیشتر ریتوئیتشدن در توئیتر را نشان داده است.
مقابلۀ موثر با پدیدۀ اخبار غلط و گمراهکننده، نیازمند شناخت عمیق و مبتنی بر شواهد علمی از عوامل موثر بر سه محورِ پذیرش، انتشار و اصلاح اخبار جعلی است. در سالهای اخیر دانشمندان رفتاری و روانشناسان تلاش کردهاند درکی واقعبینانهتر و عمیقتر از عوامل موثر بر تصمیمگیری و رفتارهای انسان در موضوع اخبار جعلی ارائه دهند و اساسا بدون دستیابی به این شناخت، نه تنها نمیتوان راهکارهای موثری اتخاذ کرد بلکه طبق این یافتهها، ممکن است اثر عکس گذاشته و باعث افزایش انتشار و باور اخبار غلط در افکار عمومی شود (19-17).
بر این اساس امروزه رویکرد بینشهای رفتاری و کاربردیسازی روانشناسی و علوم رفتاری در مقابله با اخبار جعلی، علاوه بر دستیابیهای نظری و دانشگاهی، نظر تعدادی از دولتها و مراکز جهانی را به خود جلب کرده و بصورت اجرایی و عملیاتی مورد استفاده قرار میگیرد. به عنوان نمونه میتوان به این موارد اشاره کرد: کاخ سفید و اتحادیۀ اروپا در جنگ اوکراین با روسیه، توئیتر برای انتخابات میاندورهای 2022 آمریکا، تیکتاک برای کاهش انتشار اطلاعات نامناسب، سازمان بهداشت جهانی و ناتو.
پروژۀ حاضر در بهار سال 1402، به سفارش یک مرکز پژوهشی علوم شناختی انجام شده است.