انتشار اخبار جعلی در رسانه‌های اجتماعی مشکلات و چالش‌های اساسی ایجاد کرده است. این اخبار در رویدادهایی مانند انتخابات‌های 2016 و 2020 آمریکا(1 و 2) و همه‌گیری کووید-19 (3) نقش داشته‌اند.

رسانه‌های اجتماعی به محل اصلی دریافت و انتشار اطلاعات تبدیل شده‌اند و اخبار جعلی در این فضا سریع‌تر و گسترده‌تر منتشر می‌شوند (4). با توجه به اهمیت اخبار جعلی، سیاستگذاران، متخصصان و صاحبان رسانه‌های اجتماعی تلاش‌های مختلفی برای شناسایی و مقابله با این اخبار انجام می‌دهند.

مقابله موثر نیازمند شناخت عمیق و علمی از عوامل موثر بر پذیرش و انتشار اخبار نادرست است. روان‌شناسی و علوم رفتاری در این زمینه نقش مهمی دارند و بدون این شناخت، تلاش‌های مقابله‌ای ممکن است ناکارآمد یا حتی معکوس باشند. این رویکرد در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته و توسط نهادهایی مانند کاخ سفید، اتحادیه اروپا، سازمان بهداشت جهانی و رسانه‌های اجتماعی استفاده شده است. در ایران، این رویکرد کمتر مورد استفاده قرار گرفته است و با توجه به اهمیت  این مسئله در کشور نیز نیازمند شناسایی و مقابله با آن از لنز علوم رفتاری با الگوگیری از سایر پلتفرم‌ها در سطح جهانی  است.

در این گزارش در سه قسمت ابتدا به راهکارهای شناسایی اخبارجعلی در جهان اشاره شده، سپس روش‌های مقابله مرور شده و در بخش سوم پلتفرم‌های محبوب جهانی مرور شده و راهکار آن‌ها ‌‌در مواجهه با اخبارجعلی مورد واکاوی قرار گرفته است و نهایتاً پیشنهاداتی ناظر به این موارد طبق اصول علوم رفتاری ارائه شده است.

این گزارش در پاییز 1402 و به‌ سفارش خبرگزاری فارس تهیه شده‌است.

منابع:

(1) Lazer, D. M., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., Metzger, M. J., Nyhan, B., Pennycook, G. and Rothschild, D. The science of fake news. Science, 359, 6380 (2018), 1094-1096.

(2) Pennycook, G., and Rand, D.G. (2021) Examining false beliefs about voter fraud in the wake of the 2020 Presidential Election. Harvard Kennedy Sch. Misinformation Rev. 2, 1–19

(3) Loomba, S., de Figueiredo, A., Piatek, S. J., de Graaf, K., & Larson, H. J. (2021). Measuring the impact of COVID-19 vaccine misinformation on vaccination intent in the UK and USA. Nature human behaviour, 5(3), 337-348

(4) Perrin, A. (2015). Social media usage. Pew research center, 125, 52-68