حجاب بانوان از زمان وقوع انقلاب اسلامی ایران، در دوره‌های مختلف، یکی از موضوعات مورد بحث در میان افراد و گروه‌های مختلف جامعه ایران بوده است. بخش مهمی از این بحث‌ها به نحوه قانون‌گذاری و اجرای قوانین مرتبط با حجاب مربوط می‌شود و در برهه‌های مختلف، برخی رویدادهای اجتماعی موجب افزایش توجه عمومی به این موضوع و شکل‌گیری کنش‌های اجتماعی موافق یا مخالف با سیاست‌های موجود شده است. یکی از مهم‌ترین مقاطعی که موجب افزایش توجه عمومی به این موضوع شد، سلسله اتفاقاتی بود که از اواخر شهریور ۱۴۰۱ و پس از فوت خانم مهسا امینی رقم خورد. پس از این رویداد و تحولات اجتماعی متعاقب آن، بخشی از بانوان جامعه به دلایل و انگیزه‌های مختلف، از جمله اعتراض به قانون حجاب، همراهی با فضای اجتماعی شکل‌گرفته و یا استفاده از شرایط جدید اجتماعی، اقدام به تغییر یا کنارگذاشتن پوشش سر کرده‌اند.

از طرف دیگر، انسان‌ها موجوداتی اجتماعی هستند و بسیاری از رفتارهای خود را تحت تاثیر ادراکشان از رفتار سایر اعضای گروه اجتماعی تنظیم می‌کنند. این تاثیر می‌تواند ناشی از برداشت افراد از رفتار رایج در میان دیگران (هنجار توصیفی) یا تصوری باشد که از رفتار مورد انتظار و مطلوب جامعه دارند (هنجار تجویزی). در واقع، هنجارهای اجتماعی یکی از سازوکارهای موثر بر شکل‌گیری و تغییر رفتار به شمار می‌روند. هنجارهای اجتماعی، اگرچه از نظر میزان رسمیت با قوانین تفاوت دارند، می‌توانند رفتار افراد را در جهت‌های مشخصی هدایت کرده و بر انتخاب‌های آنان تاثیر بگذارند. این هنجارها معمولا از طریق واکنش‌ها، تاییدها و مخالفت‌های اجتماعی در گروه‌ها و جوامع تقویت یا تضعیف می‌شوند. از این رو، رفتارهایی که در یک گروه اجتماعی رواج پیدا می‌کنند، می‌توانند با سرعت نسبتا زیادی در میان سایر افراد گسترش یابند؛ پدیده‌ای که در ادبیات علمی از آن با عنوان «سرایت رفتاری» یاد می‌شود.

گزارش حاضر که به سفارش دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی کشور در پاییز 1401 تدوین شده، می‌کوشد با مرور ادبیات روان‌شناسی مرتبط با هنجارهای اجتماعی و تغییر رفتار، ضمن ارائه تحلیلی شواهدمحور از وضعیت گسترش رفتار کشف حجاب در میان بخشی از بانوان جامعه، راهبردهایی کاربردی و متناسب با شرایط اجتماعی موجود برای مواجهه با این پدیده ارائه دهد.